مرديد و به قبرها داخل شديد .
و به هر يك از اين معانى در اخبار اشاره شده است .
كَلَّا
منع از تكاثر است ، يعنى از اين كار خوددارى كنيد .
سَوْفَ تَعْلَمُونَ
به زودى مىدانيد كه مشغول شدن به تكاثر و غفلت از آخرت سبب دخول در آتش است ، بلكه آن عين دخول در آتش است و لكن چون مدارك شما بىحسّ و چشمان شما را در دنيا پرده گرفته ديگر درد آن را احساس نمىكنيد و آتش و انواع عذاب آن را نمىبينيد . يا معناى آيه اين است كه به زودى شما از اهل علم مىشويد و آنگاه كه عالم شديد جهنّم را مىبينيد و در آن صورت ديگر علم شما فايدهاى نمىبخشد .
ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ
تاكيد جملهى اوّل است و آوردن « ثمّ » براى مبالغه در تأكيد است ، يا جملهى اوّل در قيامت صغرى و جملهى دوّم در قيامت كبرى است .
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ
اى كاش در دنيا جهنّم را مىديديد ، همانطور كه در آخرت مىنگريد ، . . . مكرّر اين مطلب گذشته كه چون علوم نفوس غير از معلومات است و انفكاك معلوم از علم جائز است هرگاه نفوس از سراى علم پشت كند به گمان افتد ، لذا در كتاب و اخبار به آن ظنون ناميده مىشود ، حال اگر به علم رو كند ظنون و گمانهايش معلوم مىشود ، بلكه از علوم نيز شريفتر مىگردد .
و به يقين مىرسد .
مراتب سهگانه يقين
1 - علم اليقين و آن ادراك شيئى است با صورتى كه در نفس