روز به طور كامل است به قرينهى آيه بعد از كه مىفرمايد :
وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى
و قسم به شب كه پرده سياهى بر جهان كشد يا مقصود روشنايى روز است و روز را در اين سوره مقدّم انداخت ، چون خطاب در اينجا به محمّد صلّى اللّه عليه و آله است و آنچه كه در نظر او مقدّم است روز عالم ارواح است .
به خلاف سورهى سابق كه مخاطب در آن كسانى هستند كه سعى و كوششان پراكنده و متفرّق است و آنچه كه بر آنان غلبه دارد تقيّد به عالم طبع ظلمانى و تاريك است . و « سجى سجودا » ، يعنى ، اهلش آرام و ساكن شد ، يا تاريكىاش مستقرّ و ثابت شد .
ما وَدَّعَكَ
لفظ « ودّعك » با تشديد و تخفيف هر دو خوانده شده .
رَبُّكَ وَ ما قَلى
چه چيزى تو را خشمگين گردانيد .
از امام باقر عليه السّلام آمده است « 1 » : جبرئيل بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دير نازل شد و اوّلين سوره كه نازل شده بود
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ »
، سپس جبرئيل دير كرد خديجه به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفت : شايد پروردگار تو تو را ترك كرده و ديگر جبرئيل را به سوى تو نمىفرستد ، پس خداى تعالى نازل فرمود :
« ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى »
.
و در حديثى آمده است « 2 » : چند روزى وحى بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل نشد مشركين گفتند : خداى محمّد او را ترك كرده است .
بعضى گفتهاند : يهود از محمّد صلّى اللّه عليه و آله دربارهى ذو القرنين و اصحاب كهف پرسيدند كه فرمود : من فردا به شما خبر مىدهم و استثنا نكرد كه اگر
هامش
( 1 ، 2 ) تفسير على بن ابراهيم قمى - نور الثقلين ج 5 ص 594 .