نباشد ، مانند معاويه ، چه او طورى بود كه اهل زمانش او را عاقلترين فرد زمان مىدانستند در عين حال نسبت به امور اخروى سفيه شمرده مىشود .
و چون حكمت علمى داراى طرف افراط مذموم نيست گفتهاند :
رذايل بر حسب امّهات هفتگانه است و خصايل بر حسب امّهات چهارگانه است .
اعتدال و ميانهروى در قوّهى عمّاله به اين است كه تمام كارهايش زير نظر حكم عاقلهى علّامه باشد ، كه بتواند هر چه كه قوّهى عاقله دستور مىدهد انجام دهد كه آن عدل ناميده مىشود .
و عدل عبارت از نهادن هر چيزى در جاى خودش است و اين مطلب ممكن نيست مگر آنكه قوّهى شهويّه و غضبيّه استخدام شود ، در طرف افراط و تفريط آن ظلم و انظلام ناميده مىشود .
اعتدال قوّهى شهوت به اين است كه مطيع قوّهى عمّاله باشد كه تسليم قوّهى عاقلهى علّامه است كه اعتدال آن عفّت ناميده مىشود ، دو طرف افراط و تفريط آن شره و خمود نام دارد و اعتدال قوّهى غضب شجاعت ناميده مىشود كه افراط و تفريط آن تهوّر و ترس ناميده مىشود .
گاهى گفته مىشود ، قواى چهارگانه در انسان عبارتند از قوّهى بهيميّه ، قوّهى سبعيّه و قوّهى شيطنت كه همان قوّهى علّامه نفسانى وهمى است و قوّهى عاقله كه همان قوّهى علّامهى عقلانى است و قوّهى عمّاله خدمتكار قواى چهارگانه قرار داده مىشود ، عدل كه ميانهى بين ظلم و انظلام است از شعبههاى شجاعت قرار داده مىشود ، حكمت كه حدّ
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 545
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٥٤٥