جِمالَتٌ صُفْرٌ
لفظ « جمالة » جمع « جمل » است و « جمالات » با كسرهى جيم و ضمّهى آن « جمالة » با كسرهى جيم و ضمّهى آن جمع « جمل » مىباشد ، چه « جمالة » و « جمالات » با حركات سهگانهى جيم جمع جمل است .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ
بدان كه ايّام آخرت بسيار است و در بعضى از آن روزها مردم سخن مىگويند و سؤال و درخواست مىكنند و تضرّع مىنمايند و در بعضى از آن روزها سخن نمىگويند .
پس اين آيه با ساير آيات و اخبارى كه دلالت بر سخن گفتند و استنطاق آنان دارند منافاتى ندارد .
وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ
و به آنان اجازه سخن گفتن و عذرخواهى نمىدهند .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ هذا يَوْمُ الْفَصْلِ
آن روز ، روز فصل و جدايى بين محقّ و مبطل يا مؤمن و كافر ، يا اهل بهشت و جهنّم ، يا زمان داورى حكم است .
جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ
در آن روز شما و گذشتگان را جمع مىكنيم . اين عبارت حال يا استيناف است .
فَإِنْ كانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ
اگر حيلهاى داريد به كار ببريد همانطور كه در دنيا دربارهى جانشينان من حيله مىكرديد و اين جمله مبنى بر ناتوانايى و استهزاست .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَ عُيُونٍ
اين جمله جواب سؤال مقدّر است ، گويى كه گفته شده : اين حال تكذيبكنندگان است ، پس چگونه است حال متّقين و آنان كه از تكذيب رسولان