وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الْفَصْلِ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
جواب استفهام به تقدير قول ، يا جواب سؤال مقدّر به تقدير قول است ، يعنى ، يعنى در آن روز گفته مىشود : واى بر تكذيبكنندگان .
يا جواب سؤال مقدّر است بدون تقدير قول است ، گويا كه گفته شده : حال مردم در آن روز چگونه است ؟
پس فرمود : واى در آن روز بر تكذيبكنندگان .
أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ
جواب سؤال مقدّر است ، گويا كه گفته شده : در دنيا با آنان چهكار مىكنى ؟ فرمود : با آنان كارى مىكنيم كه با گذشتگان كرديم ، آيا پيشينيان را هلاك نكرديم ؟
مانند قوم نوح ، عاد ، ثمود و غير آنان ؟ !
ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ
و سپس بر مجرمين ديگر از اقوام ديگر همان گونه رفتار كرديم .
لفظ « نتبعهم » مرفوع خوانده شده تا عطف بر « أ لم نهلك » باشد و مجزوم خوانده شده تا عطف بر « نهلك » باشد و معناى آيه اين است : آيا ما پيشينيان را هلاك نكرديم ، مانند ، قوم نوح ، عاد و ثمود .
آيا به دنبال آنان ديگران را نيز هلاك نكرديم ؟ مانند ، قوم لوط ، شعيب و فرعون .
كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ
اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله با مجرمين از قوم تو نيز اين چنين رفتار مىكنيم .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
چون الفاظ در مقام خشم مستلزم تكرار ، تأكيد ، تهديد و سختگيرى مطلوب است ، لذا اين جمله را تكرار نمود .
أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ
آيا شما را از آبى كثيف