اين جمله بدل از « أوّاب » يا خبرى است كه مبتداى آن محذوف است ، يا مبتداء است و خبر آن « ادخلوها » مىباشد .
[ وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ ]
و با قلب خاشع و نالان بدرگاه او باز آمد .
[ ادْخُلُوها ]
لفظ « ادخلوها » خبر « من خشى » يا حال يا مستأنف است ، در همهى آنها لفظ « قول » در تقدير است ( يعنى ، گفته مىشود : او را داخل كنيد )
[ بِسَلامٍ ]
به طورى كه سالم از هر آفت باشد .
[ ذلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها ]
امروز روز جاودانگى است به آنچه مىخواهند بر ايشان آماده است .
لفظ « فيها » متعلّق به « يشاءون » يا به « لهم » است .
[ وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ ]
و نزد ما چيزهايى است كه به ذهن و دل آنها خطور نمىكند تا آن را بخواهند ، سپس كفّار را تهديد نموده ، بر عقوبت آنها عطف كرده و فرمود :
[ وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ ]
و چه بسا طوايفى را قبل از قريش يا قبل از اهل مكّه ، آنها را هلاك كرديم .
[ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَنَقَّبُوا فِي الْبِلادِ ]
كه با قهر و قوت از اينان بودند و در هر ديار راه جستند .
لفظ « نقب فى الأرض » از ثلاثى مجرّد ، « نقّب » از باب تفعيل ، « أنقب » از باب افعال يعنى در زمين سير كرد و « نقّب عن الأخبار » يعنى از خبرها تفحّص كرد و خبر داد ، مقصود اين است كه شهرها را فتح كردند ، يا در شهرها سير كردند با منفعتهاى فراوان و كارهاى دقيق ، يا در شهرها سير كردند براى تفحّص و تجسّس اخبار .
[ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ ]
آيا هيچ چاره و راه نجات از هلاكت هست ، جمله