سؤال مقدّر ، خطاب به سائق و شهيد ، يا به محمّد صلّى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام است ، چنانچه در اخبار متعدّد از طريق خاصّه و عامّه وارد شده ، در بعضى از اخبار اين جمله نيز اضافه شده : شما دو نفر هر كس را دوست داريد داخل بهشت كنيد « 1 » .
[ فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ ]
( خطاب رسد ) هر كافر عنودى كه همواره مانع كار خير است و سركش كه از حدود خدا تجاوز كند ، يا بر بندگان تعدّى و ستم مىكند ، به دوزخ اندازيد .
[ مُرِيبٍ ]
آنكه درباره خدا يا رسول خدا ، يا در خلافت خليفه خدا شكّ كند ( البته شكّ عنادانگيز نه شكّ سازنده )
[ الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ ]
آن كسى كه با خداى تعالى خداى ديگرى را شريك قرار مىدهد ، از قبيل بتها و ستارگان ، هواها ، يا علاوه بر مظاهر خدا خليفهى ديگرى در زمين قرار داده ، مانند نمرود و فرعون .
[ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ قالَ قَرِينُهُ ]
امروز او را در عذاب سخت ميافكنيد .
شيطان كه اين عذاب را براى او آماده كرده مىگويد :
[ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ ]
پروردگارا من او را به طغيان و عصيان نكشيدم ، گويا كه او گفته باشد شيطان مرا به طغيان كشيده است .
[ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ ]
و لكن او در گمراهى و دور از حقّ بود ، يعنى او فطرتا گمراه بود ، من به گمراهى او كمك كردم ، نه آنكه گمراهى را من به وجود آورده باشم .
هامش
( 1 ) تفسير نور الثقلين ج 5 ص 112