ملكوت و مشاهدات آن استعمال مىشود و نيز استعمال مىشود در آنچه كه از فضل خدا به انسان از جهت باطن يا از جهت ظاهر مىرسد .
و همهى اين معانى در اينجا مناسب است و همهى آنها به طور صريح يا اشاره قايل و گوينده دارد .
پس بعضى گفتهاند : معناى
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ
اين است كه بر تو حكم كرديم ، برخى به معناى بر تو آسان كرديم برگرفتهاند .
و بعضى گفتهاند : يعنى اعلام كرديم يا ارشاد نموديم ، بعضى گفتهاند به معناى فتح بلاد و شهرها و كشورگشايى است ، بعضى گفتهاند :
يعنى ما تو را با دليل و معجزه بر دشمنان پيروز گردانيديم به نحوى كه هيچ معاندى نماند .
و بعضى مقصود از آن را فتح مكّه مىدانند و بعضى گفتهاند منظور صلح حديبيّه است .
شرحى در صلح حديبيّه
بعضى گفتهاند : فتح و پيروزى بزرگتر از صلح حديبيّه وجود نداشت .
تفصيل مطلب چنين است كه مشركين با مسلمانان اختلاط و معاشرت كردند كلام و سخنان مسلمين را شنيدند و اسلام در دلهاى آنان راه يافت به نحوى كه در سه سال عدّهى زيادى اسلام آوردند .
بعضى گفتهاند : در حديبيّه با محمّد صلّى اللّه عليه و آله به نام بيعت رضوان بيعت كردند ، درختان خيبر ميوه داد ، روم بر فارس غلبه كرد و مسلمانان با غلبه كردن روم كه اهل كتاب بودند بر فارس كه مجوس بودند خوشحال شدند ، چون قول خداى تعالى در اينجا راست در آمد كه فرموده بود :
وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ