تفسير
إِنَّ هؤُلاءِ لَيَقُولُونَ
اين جماعت و طايفهى قريش مىگويند : بعد از ذكر داستان قوم فرعون براى تهديد قريش حال قريش را ذكر نمود به نحوى كه جواب سؤال مقدّر باشد كه اينان چنين مىگويند .
إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولى
مرگ ، آزمايش يا عاقبت و سر انجام كار جز همان مرگ اوّل نيست و اين سخن را جهت انكار معاد مىگفتند .
وَ ما نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ
و ديگر زنده نمىشويم و بر نمىگرديم .
فَأْتُوا بِآبائِنا
و پدران ما را كه قبلا مردهاند بياوريد .
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر شما در وعده باز گرداندن و ثواب و عقاب راست مىگوييد .
بازگشت و زنده شدن در آخرت و پايان زندگى دنيا در دنيا قرار دادند و قياس نادرستى نمودند ، ندانستند هر آن كس كه فعليّت پيدا كرد ديگر ممكن نيست كه بالقوّه بشود و بازگشت در دنيا محقّق نمىشود .
امّا بازگشت به دنيا كه اجمالا در اخبار ذكر شده و فقها قائل به آن شدهاند ، زنده گردانيدن مردهها كه به بزرگان نسبت داده شده اينچنين نيست كه بالفعل بالقوّه گردد ؛ بلكه آن فقط توسعه در وجود ميّت از ناحيهى كامل است .
أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ
لفظ « تبّع » اسم پادشاه يمن است ، كسى به اين اسم ناميده نمىشود مگر آنكه حميرى باشد و جمع آن