استقلال در انانيّت داشته باشد . . .
لذا خداى تعالى در مقام « يستكبرون عن دعائى » فرمود :
«
يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي
» تا اشاره به اين تلازم باشد .
سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ
يعنى در حال حقارت و خوارى داخل جهنّم مىشوند .
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ
اين جمله مستأنفه و جواب سؤال مقدّر و شمارش نعمتهاى خدا بر بندگان در مقام تعطيل است .
وَ النَّهارَ مُبْصِراً
اين آيه با بيان آن در سوره يونس گذشت .
إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ
البتّه خداوند بر حسب مقامات نباتى ، حيوانى و انسانى بر مردم فضل و لطف دارد .
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ
بيشتر مردم شكر نعمتها و فضل خدا بر خودشان را بهجا نمىآورند ، چون بعضى از مردم مبدأ دانا و توانا و صاحب عنايت به خلق را انكار مىكنند و بعضى به اين مسئله هوشيار نيستند كه نعمتها از جانب خداست و بعضى به نعمت آگاه نيستند ، برخى نيز از نعمت و نعمتدهنده غفلت دارند .
ذلِكُمُ اللَّهُ
آن كسى كه موصوف به نعمت دادن اين نعمتهاست خداى تعالى است .
رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
خداى تعالى نخست ربوبيّت خود را بر آنان ثابت نمود تا متنبّه شوند كه او مستحقّ عبادت است ، نه غير او كه داراى مقام ربوبيّت نيست ، سپس