ولايت تكوينى و تكليفى ، چه انسان مادامىكه روى دلش را نپوشاند كافر به خدا و روز قيامت و ملائكهها و رسولان و كتابها و نعمتهاى الهى نمىشود ، وجههى قلب همان ولايت تكوينى است و ولايت تكليفى چيزى جز كمك كنندهاى براى كشف حجاب از آن وجهه نيست .
فَلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلادِ
تغيير و تحوّل و گردش آنها در شهرها در اثر تجارتهاى سودمند و اعتباراتى كه به دنيا برمىگردد تو را مغرور نكند چون آنها به زودى مورد مؤاخذه قرار مىگيرند ، چنانچه پيشينيان آنها مورد مؤاخذه قرار گرفتند .
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزابُ
مقصود گروههاى مختلف و امّتهاى گوناگون است كه همهى آنها پس از قوم نوح نيز رسولان و پيامبران را تكذيب كردند .
وَ هَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ
و هر امّتى از امّتهاى مذكور ، يا هر امّتى از امّتهاى پيشين كه رسولى به سوى آنان فرستاده شد .
لِيَأْخُذُوهُ
كوشيدند تا او را بگيرند و از رسالتش جلوگيرى كنند ، يا او را شكنجه دهند يا بكشند ، چنانچه قوم تو چنين قصدى كردند تا تو را بگيرند و حبس كنند يا بكشند .
وَ جادَلُوا
با رسول و پيامبرشان به باطل مجادله كردند .
لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ
تا حقّ را از بين ببرند ، همانطور كه قوم تو خواستند تو را از بين ببرند و حقّ را زائل سازند
فَأَخَذْتُهُمْ
يعنى به سبب سوءقصد و جدالشان آنها را