خدا : «
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ
. . . تا آخر آيه » حذف شده است .
يا معناى آيه چنين است : آيا كسى كه كافر شده بهتر است يا كسى كه عبادت و سجده خدا مىكند ؟ كه معادل اوّل حذف شده ، چون دو قرينه مذكور بر آن دلالت مىكند ، « امّن هو قانت » با تخفيف ميم خوانده شده كه در اين صورت خبر محذوف است ، يعنى آيا كسى كه شب را به عبادت خدا مشغول است كه اين چنين نيست ؟ يا خبر و معادل هر دو حذف شده ، تقدير آيه چنين است : « امّن هو قانت خير أم من كفر » و لفظ « قانت » تفسير به على عليه السّلام شده ، كسى كه اين چنين نيست جز دشمنان على عليه السّلام نيستند ، تخصيص لفظ « قانت » به على عليه السّلام از باب اينكه او اصل خصلتهاى پسنديده و اعمال مرضى خداست منافات با تعميم آن ندارد ، چنانچه مكرر اين مطلب گذشته است .
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ
بگو كسانى كه شب را در حال سجود و قيام به سر مىبرند كه آن لازمه علم است با غير آن برابرند ؟ ! چه علم و عمل با هم متلازم هستند ، چنانچه در فصول اوّل كتاب گذشت .
وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ
يعنى كسانى كه نمىدانند ، در نتيجه به خدا ، يا به نعمتهاى خدا ، يا به رسول ، يا به على عليه السّلام كافر مىشود .
إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ
مساوى نبودن آن دو گروه را صاحبان عقلها متذكّر مىشوند ، نه غير آنها .
گويا كه گفته است : يادآورى تو فايدهاى ندارد ، چون آنها از عقل خالى هستند ، كسى كه از عقل خالى است اگر چه همهى نشانهها براى او ذكر شود يا آورده شود ، باز هم پند نمىگيرد . و