چشندگان عذاب دردناكيد .
و جز بر حسب آنچه كردهايد ، جزا نمىيابيد .
مگر بندگان اخلاص يافته خداوند .
تفسير
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ
پيروان و تابعين به متبوعين و رؤساء روى مىآورند
عَلى بَعْضٍ
يا بعضى تسليم بعضى ديگر مىشوند
يَتَساءَلُونَ
از هم پرسوجو مىكنند .
قالُوا
و پيروان مىگويند :
إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنا عَنِ الْيَمِينِ
اين جمله بدل از قول خدا : « يتساءلون » يا مستأنف و جواب سؤال مقدّر ، يا حال است و مقصود از آن آمدن از راست آوردن صورت اعمال دين و صورت اوامر و نواهى خداست ، كه نظر به رؤساى ضلالت و گمراهى كه ادّعاى دين و ايمان و امامت و رياست دين بدون اذان و اجازه مىكنند ؛ زيرا آنها بندگان خدا را كه فطرتشان فطرت ايمان و اسلام است از طلب كردن دين كسى كه دينشان را از او مىگيرند جلوگيرى مىكنند ، زيرا آن پيروان و متبوعين را اگر به حال خود رها كنند به جستجو پردازند تا بالاخره ما را مىيابند ، چنانچه در خبر آمده است . « 1 »
قالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ
رؤسا جواب دهند : به ما مربوط نيست ، شما خود ايمان نياورديد .
چون شما فقط بر صورت اسلام بوديد ، بدون آنكه به شروط و عهود و پيمانهاى آن عمل كنيد و شما نه ايمان حقيقى داشتيد و نه اسلام حقيقى ، بلكه شما منسوب به صورت اسلام بوديد و ايمان
هامش
( 1 ) تفسير قمى : ج 2 ، ص 222 .