نتيجه از پروردگارشان به سبب اين علم و آگاهى مىترسند با كسانى كه چنين نيستند مساوى باشند .
وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ
بعضى گفتهاند : يعنى بهشت و جهنّم « 1 » .
و بعضى گفتهاند : شب و روز ، يا سرما و گرماست ، چون لفظ « حرور » اسم باد گرم و گرماست .
و همه اين دو معناهاى متقابل كنايه از مؤمن و ايمانش و كافر و كفرش مىباشد ، يا به وسيلهى اين معانى متقابل مثال زده شده ، مؤمن و ايمانش و كافر و كفرش مورد مثال است .
وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لَا الْأَمْواتُ
مقصود از احيا كسانى هستند كه با حيات ايمانى فطرى يا ايمانى تكليفى زندهاند ، كه از آن دو به دور ريسمان ، به ولايت تكوينى و تكليفى تعبير مىشود .
إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ
خداوند مىشنواند كسى را كه بخواهد و تو نمىتوانى كسانى را كه در قبرها هستند بشنوانى ، مقصود از قبور قبرهاى اجساد مرده آنان است و حال اين افراد كافر حال كسى است كه واقعا در قبرش مرده باشد .
يا معناى آن اين است كه تو نمىتوانى بشنوانى كسانى را كه در قبرهاى نفوس حيوانى و بدنهاى طبيعىشان فرورفته باشند .
إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ
تو جز انذاركننده نيستى ، بشنوند ، يا نشنوند .
هامش
( 1 ) مجمع البيان : ج 7 و 8 ، ص 405 .