جانب خدا و غلبه بر دشمنان و شكست آنها . . . همهى اينها گمانهايى بود كه داشتند .
هُنالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ
در اين موقعيّت بود كه مؤمنان به سبب زيادى سربازان دشمن و اندك بودن عدهى خود و گمانهاى مختلف و قصد فرار آزمايش شدند .
وَ زُلْزِلُوا زِلْزالًا شَدِيداً
و سخت در آنجا متزلزل شدند و تكان خوردند و اين زلزله و تكان ، خلوص ايمان مؤمن و ظهور نفاق منافق را موجب شد .
وَ إِذْ يَقُولُ
عطف بر ( إذا جاءتكم ) است
الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ
منافقين مىگفتند :
وعدهى پيروزى و اعلاى دين و سلطنت بر اهل زمين جز فريب چيزى نبوده است .
إِلَّا غُرُوراً
وعدهى پوچ و باطلى كه ما را فريب داد .
وَ إِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ يا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقامَ لَكُمْ
در اين هنگام ، گروهى مىگفتند : اى مردم يثرب اينجا جاى ايستادن شما نيست .
فَارْجِعُوا
به منزلهاى خود برگرديد .
وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ
گروهى از نبىّ صلى اللّه عليه و آله اجازه بازگشت مىخواستند .
يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنا
عَوْرَةٌ
لفظ ( عورة ) عبارت از شكاف است ، يعنى مىگفتند : خانههاى ما ديوار و حفاظى ندارد .
وَ ما هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِراراً
دروغ مىگويند و مىخواهند از جنگ فرار كنند .