و مقصود از ظهور فساد كثرت و زيادى فساد است بهنحوى كه نمىتواند مخفى باشد ، يا فساد بر صلاح يا بر عدل يا بر فراوانى نعمت غالب باشد .
مقصود از دريا خود دريا يا قريههايى است كه در دريا و سواحل آن است .
بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ
فساد در زمين جز سبب شوم بودن اعمال مردم و زشتى آنها در زمين نيست ، اعمّ از آنكه مقصود از فساد خروج اشيا از مجراى طبيعى باشد يا مقصود ظلم و خشكسالى باشد .
امام صادق عليه السّلام فرمود : « 1 » زندگى حيوانات دريايى بهوسيله باران است ، هرگاه باران ايستاد فساد در خشكى و دريا ظاهر مىشود ، آن هنگامى است كه گناهان و معاصى زياد شود .
و امام باقر عليه السّلام فرمود : « 2 » به خدا سوگند اين همان وقتى است كه انصار گفتند از ما اميرى باشد و از شما اميرى .
لِيُذِيقَهُمْ
بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا
خداوند با فساد جزاى بعضى از اعمالشان را به آنها مىچشاند ، چون جزاى همهء اعمال جز در آخرت نمىباشد .
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
شايد كه آنها از گناهان برگردند .
قُلْ
بگو اى محمّد صلى اللّه عليه و آله .
هامش
( 1 ) . تفسير قمى : ج 2 ، ص 160 .
( 2 ) . صافى : ج 4 ، ص 135 . تفسير قمى : ج 2 ، ص 160 .