و بعضى از مقام استماع و گوش فرا دادن كه مقام تقليد و علم تقليدى است خارج مىشوند و ذوق علمى مىيابند يا به مشاهدهى معلوماتشان مىپردازند .
يا با معلوماتشان تحقّق پيدا مىكنند ، اين مراتب ، مراتب تحقيق در علم است .
حال كه اين مطلب را دانستى بدان كه اين آيات :
يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ
تا قول خدا . . .
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
بر مراتب افراد انسان ، نازل شده است و هر چيزى كه بر مراتب انسان بر حسب افراد او نازل شود حتما بر مراتب انسان بر حسب احوال شخص واحد نيز نازل مىشود و هر چيزى كه بر مرتبهى پايين نازل شود بر صاحب مرتبهى عالى نيز نازل مىشود و اين از جهت گستردگى و احاطهى آن است ، بر خلاف چيزى كه براى صاحب مرتبهى عالى است كه مخصوص به همان مرتبه است ، مرتبه پايين سهمى از آن ندارد .
پس از :
يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ
. . . تا
وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً
براى صاحب تنبّه و تفكّر است ، يعنى براى صاحب تفكّر غير آن نيست ، نه اينكه صاحب علم آن آيات را درك نمىكند و از آن لذّت نمىبرد .
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
آسمانهاى طبع و زمين آن و آسمانهاى ارواح و زمينهاى اشباح در عالم كبير و صغير .
وَ اخْتِلافُ
أَلْسِنَتِكُمْ
اختلاف لغتهاى شما ، چه در ميان