ثُمَّ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفاً تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ الَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
عين اين آيات پيش از اين گفته شد و بيان صبر و توكّل به طور مشروح گذشت و همچنين تفسير جريان نهرها از زير بهشتها در آيات پيشين بيان شد .
وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا
چه بسيار حيواناتى كه از جهت نوع و خرد به شمارش نمىآيد و بار روزى خود را نمىتواند به دوش كشد و خداوند به آنها و شما روزى مىدهد .
اين عبارت خطاب عامّ ، يا مخصوص به محمّد صلى اللّه عليه و آله است ، يا مخصوص كسى است كه گمان مىكند جز اسباب طبيعى چيزى در امور مدخليّت ندارد ، مانند طبيعيّون كه اعتقادشان چنين است ، يا مانند بيشتر مردم كه چنين حالتى دارند .
اللَّهُ يَرْزُقُها وَ إِيَّاكُمْ
اين خداست كه به آنها و شما روزى مىدهد انسان در نظر ابتدايى گمان مىكند كه روزى منوط به اسباب طبيعى است ، ليكن نظر دقيق حكم مىكند كه چيزى از اسباب طبيعى ( فى حدّ ذاته ) در ارتزاق انسان مدخليتى نداشته باشد ، ارتزاق جز با اسباب الهى نيست و اسباب طبيعى حجابهايى بر اسباب الهى است .
و چه خوب گفته شده :
اى گرفتار سبب بيرون مپر * ليك عزل آن مسبّب ظنّ مبر