شب و روز دانا ، حكيم ، توانا و قوى است ، و اين نظم و هماهنگى در اختلاف جز از مبدأ حكيم ساخته نيست ، و از دهر و زمان نيست چنانچه دهريّون مىگويند .
و از طبع هم نيست چنانچه طبيعيّون قايلند و مجرّد اتّفاق و تصادف نيست ، چنانچه عدّهاى به بخت و اتّفاق معتقد شدهاند .
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ
اين جمله حاليّه ، يا معطوف بر قول خدا :
« أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ . . . »
به لحاظ معناست .
چه اين آيه در معنا چنين است : اللّه يسبّح له من فى السّماوات و استفهام و نفى جز تأكيد اين معنا نيست ، يا عطف
لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
يا بر
وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ
يا بر
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي
به لحاظ معنا ، يا بر
يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ
مىباشد .
مقصود از آب كه خداوند جنبندهها را از آن آفريده همان نطفه است ، لذا لفظ « ماء » را به صورت نكره آورد تا اشاره به نوع خاص از آب ، يا به جنس آب باشد ، كه آن جز مادّهى هر جنبنده است ، و بقا و حيات هر جنبنده به آن بستگى دارد .
فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ
و بعضى از حيوانات بر شكم راه مىروند ، مانند مارها و ماهىها و كرمها .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ
و بعضى از آنها با دو پا راه مىروند ، مانند انسانها و پرندگان از حشرات زمين .