هر گمان تشنه يقين است اى پسر * مىزند اندر تزايد بالوپر
چون رسد در علم پس بر پا شود * مر يقين را علم او پويا شود
علم جوياى يقين باشد بدان * وان يقين جوياى ديد است و عيان
اندر الهاكم بيان اين ببين * كه شود علم اليقين عين اليقين
پس گويا كه معناى آيه چنين است : اگر مىخواهى به يقين و مراتب آن برسى و معلوم را به تفصيل به دست آورى به عبادت پروردگارت مشغول باش تا مراتب يقين « 1 » كه مطلوب تو است به دست آيد ، و اما اين كه بعد از يقين عبادت لازم نباشد جز با مفهوم غايت از آيه استفاده نمىشود ، و دانستى كه اعتبار مفهوم غايت ضعيف است .
و بعضى از كسانى كه خود را به صوفىها بستهاند گفتهاند : عبادت براى حصول يقين است ، و آنگاه كه يقين حاصل شد ديگر احتياجى به عبادات نيست ، و اينان به مفهوم مثل اين آيه ، و متشابهات آيات و اخبار و اقوال بزرگان از اهل يقين متوسّل شدهاند ، بدون اين كه در مقصود كلام آنها غور و تعمّق كنند « 2 » .
هامش
( 1 ) عين اليقين - حقّ اليقين - علم اليقين .
( 2 ) مفسّرينى چون طبرى ، شيخ طوسى ، ميبدى ، زمخشرى ، أبو الفتوح رازى ، نسفى سورآبادى ،