گاهى ابواب جهنّم به صفتهاى ناپسند و رذيلتهاى هفتگانه كه امّهات رذائل است تفسير مىشود ، و البتّه در تعيين آنها اقوال مختلف است .
و ابواب جنان و درهاى بهشت نيز به صفتهاى خوب و خصلتهاى هشتگانه كه امّهات خصائل است تفسير مىگردد ، و در تعيين آنها نيز اختلاف است .
و گاهى نيز ابواب جهنّم به قواى مدركهى پنجگانهى ظاهرى و خيال كه درككنندهى صورتها و وهم كه مدرك معانى است تفسير مىشود ، و ابواب جنان نيز به همان مدارك به اضافهء قوّهى عاقله تفسير مىشود ، و وجه مناسبت اين تفسير مخفى نيست ، و ليكن حقّ و تحقيق اين است كه جهنّم و درهاى آن در حقيقت و واقع در خارج اين عالم ، در ملكوت سفلى وجود دارد و آنچه را كه ذكر كردهاند مناسب عدد طبقات و ابواب آنها است ، نه اين كه عين آن طبقات باشد .
و در خبر « 1 » است كه آتش داراى هفت در است :
1 . درى كه از آن فرعون و هامان و قارون داخل مىشوند .
2 . درى كه از آن مشركون و كفّار داخل مىشوند ، و نيز كسانى از آن در داخل مىشوند كه هيچ حتّى يك لحظه به خدا ايمان نياوردهاند .
3 . و درى كه از آن بنى اميّه داخل مىشوند كه آن در مخصوص آنها است و هيچ كس مزاحم آنها نيست .
هامش
( 1 ) تفسير كبير منهج الصادقين 5 : ص 164