تو بر بندگان من تسلّط ندارى مگر آن گمراهان كه از تو پيروى كنند كه آنها هم در گمراهى ذاتى تكوينى مثل تو هستند .
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ
« 1 »
لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ
و دوزخ ميعادگاه همگى آنان است كه هفت در دارد و هر درى از درهاى جهنّم براى صنفى از گمراهان پيرو شيطان ، تخصيص داده شده است .
اين كه درها و دركات و مراتب جهنّم هفت است باعتبار طبقات هفتگانهى زمين است ، كه عبارتند از :
هيولاى اولى ، و امتداد جسمانى ، و طبع عنصرى ، و مادّهى جمادى ، و مادّهى نباتى ، و مادّهى حيوانى ، و مادّهى انسانى كه از آن تعبير به سينهى گشودهشدهى به كفر و نفس امّاره مىشود ، و هر طبقه داراى درى است كه دخول و خروج از آن در صورت مىگيرد ، و اين طبقهها با ظواهرى كه دارند و قابل درك است در دنيا واقع شدهاند ، و باطن آنها در ملكوت سفلى و دار اشقيا واقع شده است ، و دركات جهنّم و درهاى آن در مقابل همين طبقات
هامش
( 1 ) . جهنّم از نظر عارفان : دوزخ بر دو گونه است . دوزخ ظاهر و دوزخ باطن . دوزخ ظاهر رنجها و عذابهاى دنيوى و اخروى است .
دوزخ باطن نفس كدر و آلودهى انسان است . عارفان مجموعهى صفات رذيله نفس امّاره آدمى را دوزخ ناميدهاند كه دارنده آن خود همواره در عذاب است . و كارهاى پسنديده نفس را صيقل دهد و آن بهشت او باشد .چونكه جزو دوزخ است اين نفسها * طبع كلّ دارد هميشه جزوهافرهنگ اصطلاحات عرفانى دكتر سجّادى