لذا ابليس گفت : اكنون كه مرا فريفتى :
لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
پس من هم در روى زمين بدى را نيك جلوه خواهم داد و همگى را جز بندگان خلاصى يافته ( از هوا و هوس ) با اخلاصورزنده را فريب خواهم داد .
كلمهى « مخلصين » با كسره و فتحهى لام خوانده شده ( با كسره اگر خوانده شود به معناى اخلاصورزنده است و اگر با فتحه خوانده شود اخلاص يافته و خلاص شده معنا مىدهد كه دوّمى صحيحتر است ، زيرا لطف از جانب اوست مانند مرضيّه كه فوق راضيّه است در حالت دوّم اينست نفى شده است ) .
قالَ هذا صِراطٌ
خدا گفت : اين راه حقّ است
عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ
كه اعوجاج و كجى در آن نيست و آنچه كه با لفظ « هذا » اشاره شده يا اخلاص است يا عدم تسلّط ابليس بر مخلصين يا تزيين و فريب شيطان نسبت به بندگان غير مخلص مقصود است .
و سرّ اين كه اين راه مستقيم و حقّ بر خدا است اين است كه انسان طورى آفريده شده كه از هر چيزى در او قوّهاى نهاده شده كه نصّ صريح
عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ
بر آن دلالت دارد ، و مقصود از خلقت انسان اين است كه همهى اين قوا بالفعل در او باشد ، و لكن چون در هر چيزى يك جهت تعين
هامش
خود به ربّ الارباب رسند . ( آيات حسن و عشق جلد 1 از حشمت اللّه رياضى ) و نيز به همين تفسير در تفسير آيات 10 تا 18 مربوطه در سوره اعراف و آيات 71 تا 85 سوره ص از تفسير بيان السّعاده و ترجمه آن ، مراجعه شود .