ودر آن مقام فقد ونيستى ، نيست جز همان امكان ذاتي وقيام صدوري ، بمبدء وهاب .
وحديث " أول ما خلق الله العقل وأول ما خلق الله نوري " ( 1 ) شاهد اين دعوى
است ، بلى فرقى كه هست آنست كه عقل نزولى از أول واجد كمالات است ،
وعقل صعودى چون در جميع مراتب بايد سير كند ، وقطع دو دوره هر دو قوس
وجود را نمايد ، بالآخرة به آن درجه مىرسد .
وجواب اين شبهه آنست كه برهان قائم شده بر امتناح انفكاك هيولى از صورت
پس عقل صعودى به جهت هيولانيتى كه دارد قوه آن غير متناهي خواهد بود ، واز
درجه عقل نزولى هم عبور خواهد كرد قال شاعرهم :
احمد ار بكشايد آن پر جليل * تا ابد مدهوش ماند جبرئيل
وكريمه " خلق الانسان ضعيفا " [ 28 النساء 4 ] تواند بود كه اشاره به اين
ضعف كه عبارت از عدم تحقق به مرتبه خاصه واستعداد قبول كمالات غير متناهية
است ، باشد كه سر از گر بيان قوت در ميآورد ، بالجملة بسط اين جواب خارج
از وظيفة اين مختصر است ، وآنان كه بصيرتي در اين علوم دارند آگاهند كه لباب
حل اشكال در اين دو سطر وديعه گذاشته شده ، بر مشرب اين قوم راهى براي
اشكال باقي نمانده ، وپاره اى به برخى از أحاديث مستمسك شده اند كه آن هم
هامش
( 1 ) معاذ بن جبل : ان رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم قال : ان الله خلقني وعليا وفاطمة والحسن
والحسين قبل ان يخلق الدنيا بسبعة آلاف سنة . . . علل الشرايع 80 ، بحار الأنوار
15 / 7 الرقم 7 .
علي بن أبي طالب عليه السلام أنه قال إن الله تبارك وتعالى خلق نور محمد صلى الله عليه وآله قبل
ان خلق السماوات والأرض والعرش والكرسي . . . الخصال : 1 / 82 معاني الأخبار
: 88 ، بحار الأنوار 15 / 5 والأحاديث في ذلك كثيرة راجع بحار الأنوار .