تضرّع مىكنند مشاهده مىشود يعنى سؤال از مسئول تخلّف كرده و مورد درخواست و سؤال آنها به آنان داده نمىشود .
بدان كه خداى تعالى نظر به استعداد مىكند و به اندازهى استعداد عطا مىكند .
چنان كه مادّهى انسان به علّت قواى نباتى استعداد و درخواست رشد و كمال دارد مانند قوهى غاذيه و ابزار مناسب آن و قوّهى ناميّه و مولّده با اعضا و دستگاههاى لازم آن ، و همچنين بر حسب قواى حيوانى مىخواهد تا پايدار بماند و توليد نسل كند لذا اعضاى مناسب آن چون كليه و بيضه دارد ، و بعد از رسيدن و بعد از رسيدن و كامل شدن ظرفى مىخواهد كه در آن استقرار پيدا نموده ، رشد و نمو كند و از صورتى به صورت ديگر و از حالى به حال ديگر تغيير و تبديل نمايد .
و نيز درخواست مربى از نفوس كامل و بالغ مىكند كه او را تربيت نمايد ، و در ذات قواى نباتى او با جميع مراتبش تصرّف كند تا وقت تولّدش برسد و پس از تولّد مستدعى هزار هزار ملائكه و هزار هزار قوّه است كه بدان وسيله فعل و نموّ و بلوغ آن مادّه كامل شده و از دنيا به سوى آخرت خارج گردد .
و خداوند همهى اين نعمتها را عطا كرده است ، و اين نعمتها بر حسب چيزى است كه ما با ادراكات قاصر خود درك مىكنيم .
و امّا نعمتهاى الهى كه ما آنها را درك نمىكنيم لا يتناهى
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 717
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٧١٧