ادراكات حيوانى و مراتب نباتى سيلان پيدا كرد تا به مقام طبع رسيد كه سيل كف اخلاق رذيله و هواهاى پست و افعال مذموم به خود گرفت همانطور كه اخلاق نيكو و شوقهاى الهى و افعال مرضىّ خدا به سبب همان آب تحقّق پيدا كردهاند .
و اما بر حسب علم و ذهن كه از جهتى عينيّت و خارجيّت دارد مىگوييم : از آسمان ولايت آب نبوّت و ولايت را نازل فرمود كه بر حسب آن ظرفهاى دلها و سينهها جارى شد كه بعضى بر حسب استعداد اتّصاف به نبوّت و رسالت و بعضى ديگر بر حسب استعداد ، پذيراى احكام رسالت شدند كه آن سيل كف مقتضاى هواها ، از قبيل آراى باطل و بدعتهاى بيهوده را به خود گرفت و با مرور زمان به احكام رسالت و نبوّت مختلط گشت كه زياد و كم و تحريف در كتاب الهى از همين قبيل است .
يا اين كه مىگوييم : از آسمان نبوّت آب رسالت را فروفرستاد ، يا از آسمان رسالت آب احكام الهى را نازل نمود ، يا اين كه از آسمان روح آب علم را فرستاد كه در ظرفهاى دلها و سينهها روان و جارى شد و اين سيل كف دخالتهاى هواى نفس در علم را به خود گرفت ، يا اين كه از آسمان قلب آب علم را نازل نمود كه ظرفهاى سينهها سيلان پيدا كرد .
فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً
« 1 » كف را سيل به كنار مىزند و
هامش
( 1 ) يعنى دودليها و بيهودهگوييها دربارهى قرآن نابود مىشود و كسى از آن سود