همچو آن يك نور خورشيد سماء * صد بود نسبت به صحن خانهها
ليك يك باشد همه انوارشان * چون كه برگيرى تو ديوار از ميان
وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ
زيرا در اين اختلاف آفرينش تعمير و آبادى دنيا حاصل است ، و اهل دنيا به همين وسيله باقى مىمانند و اتقياء از كثافت دنيا پاك شده و تكميل مىگردند .
كسانى كه رحم شامل حال آنها شده در اخبار به شيعهى آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله تفسير شده ، و اين كه آنها متّحد هستند و غير آنها اختلاف دارند اگر چه در صورت ظاهر بر يك دين و طريقه باشند .
وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ
عطف بر ( خلقهم ) است ، يعنى روى همين جهت كلمه پروردگار تو كامل شده و تمام گشته ، بنابراين اين جمله اشاره دارد كه به حكمتى كه اختلاف آفرينش است و ممكن است عطف بر مجموع ( لذلك خلقهم ) باشد .
لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ
« 1 »
مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ وَ كُلًّا
هامش
( 1 ) از نظر عارفان دوزخ بر دو گونه است : دوزخ ظاهر و دوزخ باطن ، دوزخ ظاهر رنجها و عذابهاى دنيوى و اخروى است . دوزخ باطن نفس كدر و آلودهى انسان است .
( فرهنگ اصطلاحات عرفانى دكتر سجّادى ) مولانا گويد :