ظاهرى خدا نبود جز اندكى ، و آن عدّه اندك كسانى بودند كه ما نجاتشان داديم ، يا بعضى از كسانى كه نجات داديم آنها بودند ، يا از زمره كسانى بودند كه نجات داديم و از آنها پديد آمده بودند و لفظ ( منهم ) ظرف لغو است .
يعنى از بين آنها در حين هلاكشان كسانى را نجات داديم ، يا اين كه آنها را از شرّ آن قرون نجات داديم ، يا ظرف مستقرّ است ، يعنى از كسانى كه نجات داديم در حالى بود كه بعضى از قرون بودند يا پديد آمده از آنها بودند .
وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فِيهِ
عطف به لحاظ معنا است گويا كه گفته است : رسول باطنى يا ظاهرى آنها را از فساد نهى كرد ولى آنها كه ظلم و ستم كردند پيرو چيزى شدند كه در آن عيش و عشرت باشد ، و بدان سرمست شدند و نهى را ترك كردند .
از جهت راحت طلبى و ترس از اذيّت قوم و زوال نعمت ، و آيه توبيخ و سرزنش اهل عصر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و بيان بديها و كارهاى ناپسند آنها است .
وَ كانُوا مُجْرِمِينَ
و آنها بر جرم و بدكارى و كفر تمرين و عادت كردند ، و جرم كردن خاصيّت و خصلت آنها شده است .
وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ
و به علّت ظلمى كه