جبرئيل ؟ فرمود : به درستى كه خداوند پيامبران مرسلش را برترى داد بر ملائكههاى مقرّب و برترى داد مرا بر جميع انبيا و مرسلين ، و پس از من برترى مخصوص تو و ائمّهء بعد از توست يا على ، و اينكه ملائكه خدمتگزاران ما و دوستان ما هستند « 1 » .
وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ
و به عيسى بن مريم بيّنات داديم يعنى معجزات ظاهر و روشن كه در كتاب ذكر شده است عطا كرديم .
وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ
و او را به روح القدس يعنى تأييد مخصوص غير از تأييدى كه براى ساير انبيا بود تقويت كرديم . در اين كلام التفات از غيبت به تكلّم ، سپس از تكلّم به غيبت ، سپس از غيبت به تكلّم ، سپس از تكلّم به غيبت روى داده در آنچه كه مىآيد . و علّت عمومى التفات انگيزههاى خاصّى هم گاهى يافت مىشود .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ
يعنى اگر خدا عدم كشتار را بخواهد ، اين جمله عطف بر جواب سؤال مقدّر است كه حذف شده است . مثل اينكه گفته شود بعد از آمدن رسولان مردم چهكار كردند ؟ فرمود : اختلاف و كشتار كردند ، و اگر خداوند مىخواست
مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ
خصومت و قتال نمىكردند يعنى كسانى كه بعد از آمدن پيامبران يا بعد از وفات آنان موجود بودند ، بنابراين كنايه از اختلاف و قتال است كه در زمان محمّد صلّى اللّه عليه و آله يا بعد از وفات او بوقوع پيوست و نوعى تسلّى دادن به نبىّ صلّى اللّه عليه و آله و جانشينانش مىباشد .
مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ
بعد از آن كه براى آنان بيّنات يعنى معجزات و دليلهاى روشن يا روشنكننده آمد .
وَ لكِنِ اخْتَلَفُوا
و ليكن اختلاف كردند ، اين عبارت قياس استثنائى است كه اشاره به رفع تالى مىكند كه مستلزم رفع مقدّم است يعنى مشيّت
هامش
( 1 ) صافى : ج 1 ، ص 258 .