بعضى كافر شدند و اگر خدا مىخواست با هم بر سر جنگ و نزاع نبودند و ليكن خدا ( به مصلحتى كه داند ) هر چه مشيّتش تعلّق گيرد خواهد كرد .
تفسير :
تِلْكَ الرُّسُلُ
آن پيامبران جواب سؤال مقدر است از حال رسولان و مساوى بودن و برترى داشتن بعضى بر بعضى ديگر ، و مقدّمه بيان برترى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر ديگر انبياست .
فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
يعنى برترى داديم بعضى را بر بعضى ديگر در منقبت و فضيلتى ، نه در فضيلت ديگر ، مانند بيشتر انبيا كه اولوالعزم نبودند ، ( پس پيامبران اولوالعزم بر آنها برترى دارند ) يا در بيشتر مناقب و فضيلتها برخى برتر بودهاند مانند پيامبران اولوالعزم و غير از آنها از پيامبرانى كه صاحب درجه و مرتبه بودهاند ، يا منظور از « فضّلنا » برترى در همهء فضيلتهاست مانند خاتمالانبيا صلّى اللّه عليه و آله .
مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ
خبر بعد از خبر است اگر
تِلْكَ الرُّسُلُ
مبتدا باشد يا « تلك » مبتدا و « الرسل » خبر آن باشد ، و ممكن است كه خبر ابتدائى باشد اگر « فضّلنا » حال باشد يا جملهء معترضه ، و ممكن است كه خبر استينافيه باشد و جواب از سؤال مقدّر ، يا بيان
فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
باشد نظير عطف بيان در مفردات ، و اين بيان برترى است كه به سبب فضيلت مخصوصى حاصل مىشود .
وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ
بيان برترى است در فضيلتهاى متعدّد ، و « درجات » تميز است كه از مفعول تحويل شده و تغيير پيدا كرده است و حال نيست و قائم مقام مصدر هم نيست چنان كه بعضى گفتهاند ، چون در اين صورت احتياج به زحمت تأويل پيدا مىشود .
از نبىّ صلّى اللّه عليه و آله است كه فرمود : خداوند مخلوقى را برتر از من خلق نكرده و همچنين مخلوقى را كه پيش خدا عزيزتر از من باشد نيافريده .
على ( ع ) فرمود : عرض كردم يا رسول اللّه آيا تو برتر هستى يا