إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ
يعنى زنهاى مطلّقه درگذرند از نصف مهر كه حقّ آنان است .
أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ
يعنى پدر يا جد يا وكيل مطلق زنان مطلّقه ، يا وكيل در امر طلاق و نكاح آنان درگذرند . و ممكن است مقصود از
الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ
زوجها باشند ، و معنى آيه اين است :
مگر اين كه درگذرند زوجها از نصفى كه حقّ زنان بود و با طلاق قبل از نزديكى حقّ مردان شده است ، و در اخبار به همهء اين معانى اشاره شده است و تأييد مىكند معنى اخير را قول خداى تعالى :
وَ أَنْ تَعْفُوا
كه ظاهر آن خطاب به زوجها است ، و ممكن است خطاب براى مطلّقين و مطلّقات از باب تغليب باشد ، يا خطاب به اولياى نكاح باشد ، يا خطاب به همهء اينها .
أَقْرَبُ لِلتَّقْوى
اين كار به تقوى نزديكتر از ظلم است ، زيرا كمتر اتّفاق مىافتد كه مطالبه كردن حقّ ثابت ، موجب شكسته شدن قلب طرف مقابل كه حقّ از او مطالبه شده است نگردد .
وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ
يعنى برترى كه خداوند به بعضى از شما انعام كرده است فراموش نكنيد ، بنابراين خطاب به زوجها است كه خداوند آنها را بر زنان برترى داده است . و معنى فراموش نكردن فضل يادآورى برترى است كه خداوند مردان را بر زنان داده است تا اين كه آن يادآورى آنان را دعوت به عفو بكند ، زيرا كه صاحب فضل و برترى سزاوارتر است به عفو و اعطا . يا مقصود اين است كه فراموش نكنيد تحصيل برترى را كه
بَيْنَكُمْ
بين شما دور مىزند ، زيرا بخشش و عطا سبب حصول برترى و زيادى درجات است ، پس بايد هر يك از شوهران و زنان و اولياى آنها يادآور اين ارزش ، و طالب آن باشند . پس آيه طبق معنى اوّل ترغيب در عفو است براى زوجها فقط ، و بنا بر معنى دوّم ترغيب در عفو است براى جميع .