را ندهيد ، تا اين كه به غير شما مايل نگردند ، بدين نحو كه خودتان را به زياد نزديكى كردن وصف نكنيد ، يا اين كه جاى خلوتى را به آنان وعده ندهيد بدين نحو كه به زنى كه مىخواهى نكاحش كنى قبل از انقضاى عدّه بگوئى : وعدهء من و تو خانهء فلانى ، و به تمام اين معانى اشارهء مختصرى در اخبار شده است « 1 » .
إِلَّا أَنْ تَقُولُوا
استثناء متّصل است در كلام تامّ بدل است از « سرّ » يا استثناء مفرّغ است يعنى به آنها وعدهء پنهانى ، به چيزى يا براى چيزى يا در حالى ندهيد يا به چيزى وعده ندهيد مگر اين كه :
قَوْلًا مَعْرُوفاً
به كنايه و اشاره باشد ، كه اشكالى ندارد .
وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ
يعنى عزم عقد نكاح نكنيد و فرق بين « عقد » و « عقده » مانند فرق بين مصدر است و اسم مصدر ، و نهى از عزم بر عقد نكاح مبالغه در نهى از نكاح است .
حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ
تا آنچه كه درباره عدّه فرض شده است ، برسد .
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ
و بدانيد كه خدا مىداند آنچه را كه در دل داريد از عزم بر عقد ، يا دروغ ، يا فسق و فجور .
فَاحْذَرُوهُ
بر حذر باشيد از خشم خدا يا از عزمى كه در دل داريد ، يا از وعدهء پنهانى .
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ
خدا مىبخشد آنچه را كه در دل داريد مادام كه انجام ندادهايد .
حَلِيمٌ
در عقوبت كسى كه امر بازدارنده را مرتكب شده شتاب نمىكند ، پس ، از اين كه سريعا مؤاخذه نمىشويد مغرور نباشيد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 236 ]
لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ( 236 )
هامش
( 1 ) نور الثقلين : ج 1 ، ص 192 ، ح 902 .