بزرگى از جانب خدا شامل حال آنها شد . يا مستحقّ غضب الهى در آخرت گشتند .
« ذلِكَ »
: موارد ياد شده ، از ذلّت و مسكنت و خشم الهى كه بر آنان وارد شد ، اشاره و كنايه از امّت محمد صلّى اللّه عليه و آله است و همه به آن جهت است كه :
« بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ »
: آنها كفر مىورزيدند .
فعل « كانوا » اشاره به آن است كه ، كفر از سجاياى اخلاقى و ذاتى آنها بوده ، كشتن پيامبران هم براى آنها عادت بوده است .
« بِآياتِ اللَّهِ »
: آنها به آيات خدا كافر شدند . آيات خدا بر دو نوع است : آيات صغرى و آيات كبرى ، در عالم صغير و در عالم كبير . آيات كبرى ، پيامبران خدا صلّى اللّه عليه و آله و اولياى الهى ( ع ) هستند .
« وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ »
: منظور از « نبيّين » ، آنهايى هستند كه از خداوند خبر مىدهند . چه پيامبران باشند ، چه جانشينان آنها و يا مقصود ، به ويژه پيامبران است ، غير از اوصيا و جانشينان آنها .
« بِغَيْرِ الْحَقِّ »
: كشتن اين پيامبران ، طبق موازين حقّ و حقيقت نبوده و بر خلاف حقّ ، به چنين اعمال ناپسندى دست زدند .
اين عبارت ، تنها براى بيان و توضيح است ، و گرنه هيچ پيامبرى به حقّ كشته نمىشود .
« ذلِكَ »
: آن كفر به آيات خدا و كشتن پيامبران .
« بِما عَصَوْا »
: از آن جهت بوده است كه به خدا و خلفاى او ، عصيان ورزيدند .
« وَ كانُوا يَعْتَدُونَ »
: و آنها به تعدّى و آزار خلفاى الهى روى آوردند . يا از فرمان خداى تعالى تجاوز كرده از امر خدا سرباز زدند .
تخلّل لفظ « كانوا » براى اشاره به آن است كه آنها در تجاوز متمكن بودهاند و اين اخلاق ناپسند ، با وجود آنان عجين شده بود . مقصود آن است كه ،