فتنه انگيزانى بودند كه فقط دل به غارت وغنيمت بسته بودند ، وگروهى
شكاك كه حق را از باطل بدرستى نمى شناختند ، وعدهء زيادى كه پيرو
تعصبهاى قبيله اى بودند واز رؤساى قبائل پيروى مى كردند وكارى با دين
نداشتند ، آنگاه شيخ مفيد دربارهء وضع روحي واجتماعي آنان مىنويسد :
جنگ را ناخوش مى داشتند وطرفدار آسايش وسلامت وخواستار تسليم
وسازش بودند .
آغاز شكست سپاه اسلام
پس از آنكه امام فرماندهى مقدم سپاه را به عبيد الله بن عباس
سپرد ، أو به همراهى سپاه حركت كرد ، تا به ( مسكن ) رسيد ودر آنجا اردو زد ،
وروياروى سپاه معاوية قرار گرفت ، معاوية طبق شيوهء هميشگى خود براي
درهم شكستن روحيهء سپاه از چند راه به تضعيف روحيهء اين گروه كه
بعنوان مقدم سپاه امام بودند همت گماشت :
1 - اعزام جاسوسها : نخستين دسيسهء خطرناك معاوية براي ايجاد
فساد در سپاه امام اعزام جاسوسان وخبر گذاران بود تا لشكريان را
بترسانند وآنان را به سستى وپستى كشانند ، ودر اين ماجرا همگى يك
سخن را تبليغ كردند ، يعنى : حسن بن علي طي نامه هائى معاوية را به
صلح دعوت كرده است پس چرا شما خود را به كشتن مى دهيد ، اين دروغ
موجى از سراسيمگى وترس در ميان سپاه را برانگيخت وروح تمرد را در
واحدهاى لشكر پديد آورد .
2 - پخش رشوه : معاوية براي تخريب روحيه سپاه ، سرداران سپاه
صحيفة الحسن ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 31
مساهمون: الشيخ جواد القيومي
ص٣١