امّ الكتاب .
در حديثى آمده كه امّ الكتاب سوره فاتحه است كه در آغاز هر نماز خوانده مىشود ، نيز در آغاز قرآن جاى دارد .
امّا مقصود از « امّ الكتاب » كه در آيهء : « و انّه فى أمّ الكتاب لدينا لعلّى حكيم » « 1 » آمده ، لوح محفوظ است - و خدا بهتر داند - .
أمّ اللّهيم
- امّ طبق .
أمّ ملدم .
تب . و در تعويذ و دعاى آن گويند : « پناه به خدا از امّ ملدم » كه گوشت مىخورد و خون مىآشامد . اصحاب اشتقاق گفتهاند اين كلمه از « لدم » ، گرفته شده به معنى سيلى زدن به صورت چندان كه صورت سرخ شود . و ديگرانى گفتهاند اين كلمه « ملذم » است از فعل « لذم به » يعنى آدمى را لازم گرفت .
أمّ المنايا :
كنايه است از مرگ عظيم . شاعرى گفته :
لامّ المنايا علينا طريق * و للدّهر فينا اتّساع و ضيق
يعنى : مرگ را به سوى ما راهى است و روزگار گاه به ما تنگ مىگيرد و گاه فراخ . . .
أمّ المؤمنين .
كنيهء عائشه است - خدا از او خشنود باد - و نيز هر كدام از همسران پيامبر ( ص ) . كه در قرآن آمده : « النبىّ اولى بالمؤمنين من انفسهم و ازواجه امّهاتّهم » « 2 »
و روايت كردهاند كه روزى امّ اوفى العبديّه بر عائشه درآمد و گفت : اى امّ المؤمنين ! چه گويى دربارهء زنى كه پسر خردسالش را كشته باشد ؟ گفت در خور آتش است . زن گفت : چه گويى اگر كودك خرسادلتر از آن باشد كه مىپندارى . گفت : در خور آتش است . زن گفت : پس چه گويى دربارهء زنى كه هزار تن از فرزندان خود را - كه بزرگ نيز بودند - كشته ؟ و با اين سخن تعريضى مىزد به جنگ جمل . عائشه فرياد برآورد : دست اين دشمن خدا را بگيريد .
امّ النجوم .
به كهكشان گفته مىشود ، بعضى نيز گفتهاند ، آسمان است .
هامش
( 1 ) - سورهء زخرف - 4
( 2 ) - احزاب - 6