هداية القطا .
به راهدانى و راهنمونى قطا [ پرندهء سنگخوار ] در راهها و جاهاى ناشناخته مثل زنند طرمّاح گفته :
تميم بطرق اللّؤم أهدى من القطا * و لو سلكت طرق المكارم ضّلت
يعنى : مردم تميم در راههاى پستى و زفتى شناسندهتر از قطا هستند ، در حالى كه اگر به راه بخشش و بزرگوارى روند گم مىشوند .
هدهد سليمان .
آدم كوچكى كه فرمانرواى بزرگ را راهنمايى كند به هدهد سليمان مثل زنند . دانايى گفته : به مايهء دانش آدم كوچك بر بزرگ و مملوك به مالك ، برترى و فزونى يابد . نبينى كه پوپك - پرندهء ناچيز و كوچك - به سليمان - كه خداوند به او سلطنتى بىمانند بخشيده بود - گفت : « أحطت بما لم تحط به و جئتك من سبأ بنبأ يقين » « 1 » .
جاحظ گويد : آن پوپك ، سليمان را به آب در زير زمين نيز راه مىنمود . روايت كنند كه نجدة الحرورىّ به ابن عبّاس گفت : تو كه مىگويى پوپك سليمان چون نوك به زمين مىزد در ژرفاى زمين به بودن آب پى مىبرد ، چگونه بود كه وقتى دانه مىچيد دامى را كه در زير خاك پنهان شده بود نمىديد و در دام مىافتاد . پاسخ داد : چنين است زيرا گفتهاند : « اذا جاء القدر ، عمى البصر » :
چون قضا آيد ، ديده كور گردد . و به روايتى ديگر : « اذا جاء الحين ، غطّى العين » : چون مرگ برسد چشم را فرو پوشاند . خداوند كه فرمود :
« وَ تَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقالَ ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كانَ مِنَ الْغائِبِينَ »
« 2 » چون بر سر اسم « ال » درآيد آن را معرفه كند ، و اين دليل است كه آن پوپك نه از پوپكهاى معمولى بود بلكه پوپكى ويژه بود . پس اگر بنا بر آن باشد حكم آن پوپك به همه پوپكها حمل شود يا همه زاغان را از گونهء زاغ نوح بپنداريم و كبوتران را از گونهء كبوتر كشتى نوح و همه گرگها را از گونهء گرگ اهبان بن أوس ، و خران را از گونهء خر عزير ، راست نيايد ، زيرا در روزگار پيامبران و نزول وحى به خصوصيت
هامش
( 1 ) - سوره نمل - 22 .
( 2 ) - سوره نمل - 20 .