كلّه‌هاى ديوان . هر چيز زشت و هراس انگيز را بدان مانند كنند . خداوند فرموده : « إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ، طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ » « 1 » . جاحظ گفته : كسى شيطان را به شكل و صورت وى نديده ، ليكن چون خداوند در سرشت بندگان خود كراهت و بد آمد از صورت شيطان را نهاده ، و اين بد آمد و كراهت در زبان همگان - از پير و كودك ، و مرد و زن ، از گذشته تاكنون - جارى بوده ، از آن روى در آيه به هراس انگيزى و نفرت بارى و زشتى آن مثل زده . اين تأويل به سخن مفسّرانى است كه گفته‌اند : منظور از « رؤوس الشياطين » در آيه ، نباتى است كه در يمن برويد ، و ديگرانى گفته‌اند كه مراد از شياطين در اين جا « ماران » اند . و صولّى از قول ابى عبيده گويد كه او گفت : روزى كه به بصره درآمدم به حضور فضل بن ربيع رسيدم و به او در مقام وزارت سلام كردم ، خنديد و مرا به خود نزديك گردانيد و من پيش تخت وى نشستم . او از من احوالپرسى كرد و مرا مورد مهر خويش قرار داد و از من خواست تا برايش