دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 337
فمن الروايات المستدلّ بها صحيحة زرارة عن أبي عبد اللّه عليه السّلام ، حيث سأله عن المرتبة التي يتحقّق بها النوم الناقض للوضوء ، فأجابه . ثمّ سأله عن الحكم في حالة الشكّ في وقوع النوم ؛ إذ قال له : فإن حرّك في جنبه شيء و لم يعلم به [ أي و لم يعلم المكلّف بحركة ذاك الشيء ] - فكأنّ عدم التفاته [ أي عدم التفات المكلّف ] إلى ما حرّك في جنبه جعله يشكّ في أنّه نام فعلا أو لا فاستفهم عن حكمه [ أي فاستفهم عن حكم ما إذا لم يلتفت إلى . . . ] - فقال له الإمام عليه السّلام : « لا حتى يستيقن أنّه قد نام ، حتّى يجيء من ذلك أمر بيّن ، و إلّا [ أي و إن از جمله رواياتى كه بدانها استدلال شده است حديث صحيح زراره به نقل از امام صادق عليه السّلام است . در [ صدر ] اين حديث زراره از امام عليه السّلام راجع به آن مرتبهاى از خواب ، كه ناقض وضو خواهد بود ، سؤال مىكند و امام عليه السّلام پاسخ او را مىدهد . [ اين بخش فعلا دخالتى در استدلال ندارد ؛ ولى ما به جهت آشكار شدن مرجع ضميرها و قرينههايى كه در ذيل حديث دخالت دارد ، ناچار بايد تمام حديث را بياوريم : « قال : قلت له : الرجل ينام و هو على وضوء ، أ توجب الخفقة و الخفقتان [ يعنى يك چرت و دو چرت ] عليه الوضوء ؟ فقال : يا زراره ، قد تنام العين و لا ينام القلب و الأذن ، فإذا نامت العين و الأذن و القلب ، وجب الوضوء . قلت : فإن حرّك . . . » . ] سپس از آن حضرت راجع به حكم مربوط در حالت شك در وقوع خواب مىپرسد . چون [ در حديث آمده است كه ] زراره به آن حضرت مىگويد : پس اگر چيزى در نزديكى او [ ، يعنى آن شخص مفروضى كه اين مسائل براى او پيش آمده و زراره حكمش را از حضرت سؤال مىكند ] تكان خورد و او ندانست [ حكم چيست ؟ ] - پس گويا عدم التفات آن شخص به چيزى كه در نزديكىاش تكان خورده ، او را به شك مىاندازد كه آيا بالفعل به خواب رفته است يا نه ؟ پس زراره از حكم مربوط به او سؤال مىكند - آنگاه امام عليه السّلام به زراره فرمود : نه [ ، يعنى وضو واجب نيست ] . تا آنكه يقين پيدا كند كه به خواب رفته بود ، تا آنكه از آن جهت [ كه به خواب رفته بود يا نه ] امرى كه كاملا آشكاركننده است پيدا شود [ ؛ يعنى خواب