دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 336
و أمّا كبرويّا : فلعدم قيام دليل على حجّيّة مثل هذا الظنّ . و أمّا الثاني : ففيه أنّ الجري و الانسياق العمليّ على طبق الحالة السابقة و إن كان غالبا في سلوك الناس ، و لكنّه بدافع من الألفة و العادة التي توجب الغفلة عن احتمال الارتفاع [ أي ارتفاع الحالة السابقة ] ، أو [ بدافع من ] الاطمئنان بالبقاء في كثير من الأحيان ، و ليس بدافع من البناء على حجّيّة الحالة السابقة في إثبات البقاء تعبّدا [ أو فقل : ليس بدافع من البناء على اعتبار مثل هذا الظنّ عقلائيّا ] . و أمّا الثالث : أي الأخبار ، فهو العمدة في مقام الاستدلال . دارد . ولى اين عمل در حيوانات نه ازآنروست كه علم به حدوث ، كاشف از بقاست ، بلكه حيوانات از سر عادت به همانجا كه بودهاند بازمىگردند . در عقلا نيز بناى بر حالت سابق در بسيارى موارد از سر عادت است ] . اما به لحاظ كبرى پس دليلى بر حجيت مثل چنين ظنى اقامه نشده است . اما دليل دوم [ بر استصحاب ، كه سيرهء عقلاييه بود ] : پس اشكال وارد بر اين دليل آن است كه ، جرى عملى و رانده شدن برطبق حالت سابق ، گرچه در رفتار مردم امرى غالب است ، ولى الفت و عادتى كه موجب غفلت از احتمال بر طرف شدن حالت سابق است و يا اطمينان يافتن به بقا در بسيارى اوقات ، مردم را بدين سو مىراند . و دافع آنها در اين امر [ ، يعنى در جرى عملى برطبق حالت سابق ] بناى بر حجيت حالت سابق در اثبات تعبدى بقا نيست [ ؛ ولى در مانند ظواهر الفاظ دافع عقلا بر عمل به ظاهر ، حجيت عقلايى ظاهر است ؛ بر خلاف استصحاب ، كه عمل عقلا به آن بر اساس حجيت عقلايى آن نيست ، و از اين حجيت عقلايى در اينجا تعبير شده است به « اثبات تعبدى » ؛ يعنى اگر عقلا به استصحاب عمل مىكنند بدان معنا نيست كه نزد آنها حالت سابق در اثبات بقا معتبر است ] . اما دليل سوم [ بر اعتبار استصحاب ] ، يعنى اخبار : پس اين دليل عمدهء ادله در مقام استدلال است .