فردا ثانيا [ من أفراد العادل ] حقّا لحدث وجوب آخر للإكرام ؛ لأنّ وجوب الإكرام بالنسبة إلى أفراد العادل شموليّ و انحلاليّ ، بمعنى أنّ كلّ فرد له وجوب إكرام .
و أمّا [ الفرد ] المشكوك في المثال الثاني : فهو لو كان فردا ثانيا حقّا للماء لما حدث وجوب آخر للغسل ؛ لأنّ وجوب الغسل بالنسبة إلى أفراد الماء بدليّ ، فلا يجب الغسل بكلّ فرد من [ أفراد ] الماء ، بل به صرف الوجود ، فكون المشكوك فردا من الماء لا يعني تعدّدا في الواجب ، بل يعني أنّك لو غسلت به [ أي بالفرد الثاني ] لكفاك ، و لاعتبرت ممتثلا و على هذا تجري البراءة في المثال الأوّل ؛ لأنّ الشكّ [ في وجود القيد ضمن الفرد الثاني ] شكّ في الوجوب الزائد ،
شرح
اول ، اگر به حقيقت ، فرد دومى باشد [ و قيد در ضمن آن موجود باشد ، چنانكه در ضمن فرد اول موجود است ] البته وجوب ديگرى براى اكرام حادث خواهد شد ؛ زيرا وجوب اكرام به افراد [ و مصاديق كلى ] عادل ، شمولى و انحلالى است ، به معناى آنكه براى هر فردى [ از كلى عادل ] يك وجوب اكرام وجود دارد . و اما فرد مشكوك در مثال دوم اگر به حقيقت ، فرد دومى براى [ كلى ] آب باشد ، [ و قيد در ضمن آن موجود باشد ، چنانكه در ضمن فرد اول موجود است ، ] البته وجوب ديگرى براى غسل حادث نخواهد شد . زيرا وجوب غسل نسبت به افراد [ و مصاديق كلى ] آب ، بدلى است [ نه انحلالى و شمولى . ] پس به هر فردى از [ افراد ] آب ، غسل واجب نيست ، بلكه غسل به صرف الوجود واجب است . پس اين كه فرد مشكوك فردى از آب باشد ، به معناى تعدد واجب نيست [ ؛ چون صرف الوجود به فرد اول تحقق يافته است و امتثال صورت پذيرفته است ] بلكه يعنى اگر شما [ به جاى فرد اول ] به فرد دوم غسل به جاى آورى ، البته كافى خواهد بود و ممتثل خواهى بود . و بنابراين در مثال اول برائت جارى خواهد شد .
زيرا شك [ در اين كه قيد در ضمن فرد دوم موجود است يا نه ، در مثال اول به معناى ] شك در وجوب زايد است .