تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 125

مساهمون:

ص١٢٥

خلاصهء مطالب گذشته

1 . فراهم آوردن مقدمات عقلى و شرعى هر واجبى ، به حكم عقل لازم است ، ولى آيا به حكم شرع نيز واجب است ؟ برخى گفته‌اند : وجوب ذى المقدمه مستلزم وجوب مقدمه است و ارادهء ذى المقدمه مستلزم ارادهء مقدمه است . اين وجوب و اين اراده كه از راه ملازمه ثابت مىشود ، وجوب غيرى و ارادهء غيرى و به تعبير ديگر ، « وجوب ترشحى » و « ارادهء ترشحى » نام گرفته است . 2 . در مقابل قائلين به استلزام ، جماعتى منكر استلزام و جماعتى ديگر قائل به تفصيل شده‌اند و گفته‌اند : اراده و حبّ ذى المقدمه مستلزم اراده و حبّ مقدمه است ؛ ولى در ناحيهء جعل و ايجاب استلزامى نيست . 3 . براى وجوب غيرى نزد قائلين به ملازمه چهار خصوصيت است : أ . وجوب غيرى در حدوث بر وجوب نفسى پيشى نمىگيرد . ب . وجوب غيرى به قيود وجوب تعلق نمىپذيرد . ج . براى وجوب غيرى عقاب مستقلى نيست . د . وجوب غيرى محركيت مستقل ندارد . 4 . ميان قائلان به ملازمه اختلاف است كه آيا خصوص مقدمهء موصل ، متصف به وجوب غيرى مىشود يا مطلق مقدمه ، اعم از موصل و غير موصل ؟ 5 . به نظر ما ارادهء ذى المقدمه مستلزم ارادهء مقدمه است ، ولى اين ملازمه به حكم وجدان است نه به وجود برهان . اما وجوب ذى المقدمه مستلزم وجوب مقدمه نيست ؛ زيرا جعل و ايجاب كارى است كه مولى به اختيار انجام مىدهد و نمىتواند به حكم ملازمه ، آن را به طور قهرى و ضرورى ثابت كرد .