موضوعا لحكم العقل بوجوب امتثاله و [ لحكم العقل ب ] صحّة العقاب على مخالفته [ أي مخالفة ذلك التكليف ] .
و الخصوصيّة الاولى و الثانية بديهيّتان و لم يقع بحث فيهما ، و لا تفيان بمفردهما بغرض الاصولي - و هو تنجيز التكليف الشرعي على المكلف بالقطع به [ أي بالتكليف ] - و انّما الذي يفي بذلك [ أي بالغرض الاصولي ] الخصوصيّة الثالثة . كما أنّه لا شكّ في أنّ الخصوصيّة الاولى هي عين حقيقة القطع ؛ لأنّ القطع هو عين الانكشاف و الإراءة ، لا أنّه شيء من صفاته الانكشاف .
شرح
[ و حجيّت دو روى دارد : منجّزيت و معذّريت ، فعلا از منجّزيت قطع و سپس از معذّريت آن سخن مىگوييم ] . بدين معنا كه قطع به تكليف منجّز آن است [ منجّز يعنى اثباتكننده تكليف برعهده انسان ] ؛ يعنى آن تكليف را موضوع حكم عقل به وجوب امتثال و [ موضوع حكم عقل به ] صحت عقاب بر مخالفت با آن تكليف قرار مىدهد . [ عقل گويد : هر تكليف كه به وجود آن قطع دارى ، امتثالش واجب است . عقل همچنين گويد : هر تكليفى كه به وجود آن قطع دارى ، در صورتى كه آن را امتثال نكنى و مخالفت ورزى ، مولى مىتواند تو را به خاطر آن عقاب كند . پس حكم عقل به وجوب امتثال و قبح عصيان بر تكليف مقطوع استوار است و چنان كه ملاحظه مىكنيد حكم عقل در قالب قضيهاى است كه موضوع آن تكليف منكشف به سبب قطع است . ]
خصوصيت اول و دوم بديهى است و بحثى در آنها نيست و مجرد اين دو خصوصيت [ بدون ملاحظه خصوصيّت سوم ] هدف دانشمند اصولى را - يعنى تنجيز تكليف شرعى بر مكلف به سبب وجود قطع - برآورده نمىكند و همانا آنچه برآورندهء هدف اوست ، خصوصيت سوم است ، همان گونه كه خصوصيت اول ، عين حقيقت قطع است ، چون قطع عين انكشاف و ارائه است ، [ ارائه يعنى به رؤيت رساندن و واقع را همچون آينه منعكس كردن ] نه اينكه قطع چيزى باشد و انكشاف از صفات او