دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 271
الاستيعاب ] و لو تأكيديا [ لأنّ التأكيد يحصل إذا كان كلّ منهما مستقلّا في الدلالة على الاستيعاب ] . دلالة الجمع المعرّف باللام و ممّا ادّعيت دلالته على العموم « الجمع المعرف باللام » بعد التسليم بأنّ الجمع الخالي من اللام لا يدلّ على العموم [ بل يدلّ على الثلاثة فما فوقها ، و لا تتعيّن دلالته على المرتبة الأخيرة من الجمع التي هي العموم و الاستغراق ] ، و أنّ المفرد المعرّف باللام لا يدلّ على ذلك أيضا ، و إنّما يجري فيه الإطلاق و قرينة الحكمة [ و قلنا : إنّه يصلح للإطلاق الشمولي ] . هيچ اثرى براى ادات - گرچه تأكيدى - معقول باشد . [ مثل وقتى كه اسبى ارابهاى را به حركت درمىآورد ، حركت ارابه در طول حركت اسب است و عقلا نمىتوان گفت حركت ارابه ، تأكيد حركت اسب است . ] دلالت جمع معرّف به « ال » [ دلالت بعضى الفاظ بر معناى عموم محل بحث و گفتگو است كه از جملهء آنها جمع معرّف به « ال » و نكره در سياق نهى يا نفى است . در اينجا از اولى و در حلقهء سوم از هر دوى آنها بحث مىشود . ] از جمله الفاظى كه ادعا شده است بر عموم دلالت دارند ، جمعى است كه به وسيلهء « ال » تعريف پيدا كرده است [ مثل العلماء ] . اين ادعا پس از پذيرش اين نكته ، مطرح مىشود كه جمع خالى از ال [ مثل علماء ] دلالت بر عموم ندارد [ بلكه هيئت جمع بر سه فرد يا چهار فرد يا . . . يا همهء افراد دلالت دارد و دلالت آن بر مرتبهء آخر جمع معيّن نيست ] و [ بعد از آنكه پذيرفته شده كه ] مفردى كه با « ال » تعريف پيدا كرده است [ مثل العالم ] نيز دلالت بر عموم ندارد و همانا در آن اطلاق و قرينهء حكمت جارى