[ في الخارج ] كما في العهد الحضوريّ ، و إمّا بذكرها [ أي بذكر تلك الصورة ] سابقا [ في الكلام ] كما في العهد الذكريّ ، و إما باستئناس ذهنيّ خاصّ بها كما في العهد الذهنيّ ، و إما باستئناس ذهنيّ عامّ بها كما في لام الجنس ، فإنّ في الذهن لكلّ جنس انطباعات [ أي تصوّرات و تلقّيات ] معيّنة تشكّل لونا من الاستئناس العامّ الذهنيّ بمفهوم ذلك الجنس ، فإن قيل : « نار » دلّت الكلمة على ذات المفهوم ، و إن قيل : « النار » و اريد باللام لام الجنس أفاد ذلك تطبيق هذا المفهوم على حصيلة تلك الانطباعات ، و بذلك يصبح [ المدلول ] معرفة .
و اسم الجنس [ في الحالة الاولى ، أي ] في حالة كونه معرفة ، و كذلك في
شرح
عهد ذكرى [ كه در آيهء شريفه وارد شده است« أَرْسَلْنا إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا فَعَصى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ »؛ يعنى فرعون همان رسول مذكور در صدر آيه را عصيان كرد . ] و يا به سبب آن است كه ذهن به شيوهاى خاص با آن معنا انس گرفته است ؛ چنان كه در « ال » عهد ذهنى اينگونه است . [ مثل كلمهء « الشجرة » در آيهء شريفهء« لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ »كه اشاره به شجرهاى معهود و شناخته شده در اذهان است . ] و يا به سبب آن است كه ذهن به شكلى عام با آن معنا انس گرفته است ؛ چنان كه در « ال » جنس ديده مىشود . چون در ذهن انسان نسبت به هر جنسى انطباعات معينى است كه نوع انس ذهنى عام را نسبت به مفهوم آن جنس پديد مىآورد [ مثلا : اينكه مىدانيم آتش سوزاننده است ، روشنىبخش است و آب آن را خاموش مىكند ، سه ويژگى از ويژگىهاى آتش است كه مفهوم آن را تا حدى نزد ما آشنا مىسازد . ] پس اگر گفته شود « نار » ، اين كلمه بر ذات مفهوم دلالت دارد و اگر گفته شود « النار » و مراد از « ال » در اينجا « ال » جنس باشد آنچه مىفهماند تطبيق اين مفهوم است بر حاصل آن انطباعات [ يعنى « ال » در « النار » مىفهماند كه اين طبيعت همان طبيعتى است كه آن آثار و ويژگىهاى شناخته شده را دارد ] و بدين سبب معنا معرفه مىگردد [ و مىدانيد كه تعريف و تنكير لفظ به تبع معناست . ]
اسم جنس در حالتى كه معرفه باشد و نيز در حالت سوم كه از تعريف و تنكير - هر دو