الثالثة : أن يكون خاليا من التعريف و التنكير ، كما في حالة كونه منوّنا بتنوين التمكين [ أي بتنوين لا يفيد معنى الوحدة ] ، أو كونه مضافا .
و يلاحظ أنّ اسم الجنس يبدو بوضعه الطبيعي و بدون تطعيم [ أي بدون إضافة شيء ] لمعناه [ يوجد ] في الحالة الثالثة ، بينما يطعم في الحالة الثانية بشيء من التنكير ، و في الحالة الاولى بشيء من التعريف . أمّا الحيثيّة التي طعّم بها مدلول اسم الجنس في الحالة الثانية ، فأصبح نكرة ، فالمعروف أنّها حيثيّة الوحدة ، فالنكرة موضوعة للطبيعة المأخوذة بقيد الوحدة ، و لهذا [ أي لأنّ
شرح
حالت سوم : آن است كه خالى از تعريف و تنكير باشد ؛ مانند حالتى كه تنوين تمكين داشته يا مضاف باشد . [ در نزد نحويون مصطلح آن است كه گويند تنوين تمكن يا تمكين نشانگر معرب و منصرف بودن اسم است . اينگونه تنوين در نزد آنها گاه افاده وحدت نيز مىكند ؛ مثل « جاء رجل » و گاه افادهء وحدت نمىكند مثل « قول معروف و مغفرة خير من صدقة يتبعها اذى » ، ولى استاد شهيد در اينجا اصطلاح را عوض كردهاند و قسم اول را به نام تنوين تنكير و قسم دوم را به نام تنوين تمكين خواندهاند . ]
قابل ملاحظه است كه اسم جنس به شكل طبيعىاش و بدون اينكه چيزى به معناى او بچشانيم [ يعنى بدون اينكه وصفى به ذات معنا اضافه كنيم ] در حالت سوم [ يعنى در حالتى كه خالى از تعريف و تنكير است ] نمايان مىشود ، درحالىكه در حالت دوم چيزى از تنكير و در حالت اول چيزى از تعريف به معناى آن چشانده مىشود . امّا حيثيتى كه در حالت دوم به مدلول اسم جنس چشانده [ و يا افزوده ] مىشود و در نتيجه نكره مىگردد ، معروف آن است كه آن حيثيت ، حيثيت وحدت است . پس نكره براى طبيعتى كه [ معناى اسم جنس است و ] قيد وحدت [ به دليل وجود تنوين ] در آن اخذ شده است ، وضع گرديده است . و بدين جهت [ كه قيد وحدت در معناى اسم جنس در حالت دوم اخذ شده است ] ، امكان ندارد اطلاق [ در اسم جنس ] شمولى باشد ، در وقتى كه امر روى نكرهاى قرار مىگيرد مانند « اكرم عالما » [ در اينجا صيغه امر حكم وجوب را