[ الذي هو من أهل اللغة ] إلى مرتكزاته لكي يعيّن ذلك [ أي كون المعنى حقيقيّا أو مجازيا ] .
و منها : الاطّراد ، و هو أن يصحّ استعمال اللفظ في المعنى المشكوك كونه [ أي كون ذاك المعنى ] حقيقيّا في جميع الحالات و به لحاظ أيّ فرد من أفراد ذلك المعنى ، فيدلّ الاطّراد في صحة الاستعمال على كونه [ أي كون المعنى المشكوك ] هو المعنى الحقيقي للفظ ، إذ لا اطّراد في صحّة الاستعمال في المعنى المجازي .
و قد اجيب على ذلك بأنّ الاستعمال في معنى [ غير الموضوع له ] إذا صحّ مجازا و لو في حال و به لحاظ فرد ، صحّ دائما و به لحاظ سائر الأفراد مع الحفاظ
شرح
معناى مراد از لفظ است ، خواه حقيقى باشد يا مجازى . همچنين در صورتى كه از اهل لغت باشيم و نسبت به معناى آن لفظ خالى الذهن نباشيم ، معناى حقيقى در ذهن ما مرتكز خواهد بود . و ديگر صحت حمل به منزلهء علامت نخواهد بود . ] پس ناچار انسان بايد به مرتكزات ذهنى خود [ اگر از اهل لغت باشد ] ، مراجعه كند تا حقيقى يا مجازى بودن معناى مراد را تعيين كند .
از ديگر علايم ، اطراد است . به اين معنا كه استعمال لفظ در معنايى كه حقيقى بودن آن مشكوك است ، در همه حالات و به لحاظ هر فردى از افراد آن معنا استعمال صحيح باشد . [ چنانكه استعمال لفظ اسد در معناى آن حيوان درنده ، چه وقتى در جنگل است و چه وقتى در قفس است ، بزرگ باشد يا كوچك و به لحاظ هر فرد و نژادى از آن ، استعمال صحيح است . ] ازاينرو اطراد در صحت استعمال ، دلالت برآن دارد كه آن معنا معناى حقيقى لفظ است ، زيرا معناى مجازى از نظر صحت استعمال اطراد ندارد .
[ يعنى در همهوقت و هميشه درست نيست و شيوع و شمول ندارد . ] به اين مطلب اين گونه جواب داده شده كه استعمال لفظ در هر معنا اگر بهطور مجازى صحيح باشد ، گرچه در يك حالت و به لحاظ يك فرد صحيح باشد ، هميشه و به لحاظ ساير افراد نيز صحيح خواهد بود . البته با حفظ تمام خصوصيات و شئونى كه به سبب آنها استعمال