ظنّيا و قد ثبتت حجّيته بجعل الشارع ، كما في الأمارة [ المعتبرة شرعا ] ، مثل خبر الثقة و ظهور الكلام ، فهنا حالتان :
الاولى : أن يكون موضوع الحجّيّة - أي ما حكم الشارع بأنّه حجّة - صادقا على الدلالة الالتزاميّة كصدقه على الدلالة المطابقيّة ، و مثال ذلك : أن يرد دليل على حجّية خبر الثقة ، و يقال بأنّ [ أي يبنى على أنّ ] الإخبار عن شيء إخبار عن لوازمه ، و في هذه الحالة يثبت المدلول الالتزاميّ ؛ لأنّه ممّا أخبر عنه الثقة بالدلالة الالتزاميّة فيشمله [ أي يشمل المدلول الالتزامي ] دليل الحجّية المتكفل للأمر بالعمل بكلّ ما أخبر به الثقة مثلا .
شرح
چنانكه مدلول مطابقى به سبب آنكه قطعى است ، ثابت مىشود ، مدلولات التزامى نيز به سبب آنكه قطعى است ، ثابت مىشود ؛ [ مانند آنكه خبر قطعى داريم كه زيد سمّ مهلكى را خورد ، پس قطع پيدا مىكنيم كه هلاك شد . ] و هرگاه دليل ظنى باشد و حجيّت آن به جعل شارع ثابت شده باشد ، چنانكه در اماره مانند خبر ثقه و ظهور كلام چنين است ، در اينجا دو حالت است : حالت اول آن است كه موضوع حجيّت يعنى آنچه شارع به حجت بودن آن حكم كرده است [ مثل خبر ثقه ] ، بر دلالت التزامى همچون دلالت مطابقى صادق باشد ؛ مانند آنكه دليلى بر حجيّت خبر ثقه وارد شود و چنين گفته شود [ يعنى مبنا و نظر اين باشد ] كه خبر دادن از چيزى به معناى خبر دادن از لوازم آن است . در اين حالت مدلول التزامى ثابت مىشود . زيرا شخص ثقه به سبب دلالت التزامى از آن خبر داده است . در نتيجه مشمول دليل حجيّت مىشود . كه دستور مىدهد به هر چيزى كه مثلا شخص ثقه از آن خبر داده ، عمل كنيم .
[ صغرى و كبراى استدلال چنين است : مدلول التزامى چيزى است كه ثقه از آن خبر داده است . چيزى كه ثقه از آن خبر دهد ، حجت است . در اين حالت فرض آن است كه صغرى روشن است و دليل خاصى بر صدق كبرى داريم . پس حجيّت مدلول التزامى جاى شك نيست . ]