و مستحقّا للعقاب .
و مثاله أن يشرب الماء النجس و يدفع الزكاة إلى الفقير في وقت واحد . [ او يصلى و هو ناظر الى الاجنبية ] .
و أمّا الفعل الواحد فلا يمكن أن يتّصف بالوجوب و الحرمة معا ، لأنّ العلاقة بين الوجوب و الحرمة هي علاقة تضادّ و لا يمكن اجتماعهما في فعل واحد ، كما لا يمكن أن يجتمع السواد و البياض في جسم واحد . فدفع الزكاة إلى الفقير لا يمكن أن يكون - و هو واجب - حراما في نفس الوقت . و شرب النجس لا يمكن أن يكون - و هو حرام - واجبا في نفس الوقت .
و هكذا يتّضح :
أوّلا أنّ الفعلين المتعدّدين - كدفع الزكاة و شرب النجس - يمكن أن
شرح
عمل واحد بما هو واحد ، امكان ندارد كه هم واجب باشد و هم حرام . و اين مانند آن است كه شىء واحد در زمان واحد امكان ندارد هم سفيد باشد و هم سياه . اما اگر محل تعلّق احكام مختلف گردد ، ديگر مشكلى در اجتماع احكام نيست ، بلكه اصلا در اين حالت اجتماعى نيست جز در زمان . مانند شخصى كه در يك زمان معين هم آب نجس مىخورد و هم زكات واجب خود را به فقير مىدهد . يعنى دو كار را در يك زمان انجام مىدهد كه يكى متّصف به حرمت و ديگرى متّصف به وجوب مىگردد .
چنان كه ممكن است سه كار يا بيشتر در زمان واحد انجام شود . مانند شخصى كه به نماز واجب ايستاده و در همان حال به نامحرم چشم دوخته و لباس سياه هم بر تن دارد . پس نمازش متعلق وجوب و نگاهش متعلق حرمت و به تن داشتن لباس سياه متعلق كراهت است . و اين مانند آن است كه شىء واحد در زمان واحد يك طرفش سياه و طرف ديگرش سفيد باشد . اما اگر يك فعل بيشتر در خارج نداشته باشيم ، يك حكم بيشتر نمىتوان براى آن در نظر گرفت . پس فعل واحد از آن جهت كه واحد است ، يا واجب است يا حرام يا مستحب يا . . . و ديگر امكان ندارد هم واجب باشد و هم حرام . چون