و چنان بود كز پيش پيغامبر ما عليه السّلام و تا پيغامبر بيرون آمد و هجرت كرد ، رسم چنان بودى كه هر سالى مسلمانان و كافران بمكّه آمدندى ، و كافران بدان رسم خويش و كافرى خويش مران خانه حرمت همى داشتندى ، و همى گفتندى كه اين خانهء خداى آسمانست .
و هر چند پيغامبر عليه السّلام اندر مكّه بود خداى عزّ و جلّ او را صبر كردن همى فرمود ، چنان كه گفت :
فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلًا .
« 1 »
وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا .
« 2 » و آنچه بدين ماند .
پس چون پيغامبر عليه السّلام هجرت كرد خداى عزّ و جلّ [ او را ] بر همه كافران چيره كرد ، و مكّه بگشاد . و كافران را بر پيغامبر عليه السّلام عهدى بود برانك پيغامبر عليه السّلام [ ايشان را ] « 3 » باز ندارد تا هم چنان كز قديم باز همى آمدند ، همى آيند ؛ و حاجتى كه باشد از خداى عزّ و جلّ همى خواهند . هم چنان كه قوم عاد و ثمود « 4 » همى آمدند ايشان نيز همى آيند ، و پيغامبر [ را ] عليه السّلام با ايشان عهدى بود . پس هر سالى پيغامبر عليه السّلم بوقت حجّ كسى « 5 » خويش همىفرستادى تا حج همى كردى .
و بدين سال كه سورة براءة آمد از آسمان ، بدان سال پيغامبر عليه السّلم بو بكر صدّيق را نامزد كرده بود كبرود و حجّ كند ، و اين سورة التّوبه بر خلق خواند ، و آن كافران باز دارد از حجّ ، و از آمدن بكعبه ، و اين عهد كبا ايشان كرده بود بدين چهار ماه حرام مر ايشان را زمان دهد ، تا آن وقت كه آن عهد بشكنيد « 6 » كه هيچ خلق ديگر بار
هامش
( 1 ) - سورة المعارج 5
( 2 ) - سورة الطور 48
( 3 ) - نسخ ديگر .
( 4 ) - قوم عاد و قوم هود . ( خ )
( 5 ) - كس . ( صو . خ )
( 6 ) - و آن وقت عهد بشكند . ( خ ) - آن گه آن عهد بشكند . ( نا )