اوستا و زند منابع حقوقى عهد ساسانيان بود . قسمتى از يك كتاب حقوقى عهد ، كه ماذيگانى هزار داذستان ( گزارش هزار فتواى قضايى ) نام دارد ، موجود است . اين نسخهء منحصر بفرد ، كه مؤلفش فرخ مرد نامى است ، مشتمل بر 75 ورق است و امروز در « كتابخانه مانكچى ليمجى هوشنگ هاتريا » « 1 » است . 55 ورق آن را با يك مقدمه مودى « 2 » طبع « 3 » كرده و 20 ورق ديگر را نيز انكلساريا به صورت چاپ ، عكسى ( فاكسيميله ) در سال 1913 منتشر كرده است . بارتلمه و پاليارو قطعاتى از اين كتاب را ، كه بسبب فقدان مواد لازمه و طبيعت مطالب بسيار مشكل است ، بآلمانى و ايتاليائى ترجمه و با اصل آن و توضيحات زبانشناسى و قضايى چاپ كردهاند « 4 » . در اين ماديگان اسامى چند تن از قضات دورهء ساسانى با نظر قضايى و فتواى هر يك قيد شده است از اينقرار :
وهرام ، داذفرخ ، سياوش ، پسانويهى آزاذمردان « 5 » ، پسانويهى برزآذرفرنبغان ، ويهپناه ، كه شاغل مقام عالى مگوگان اندرزبذ « 6 » بود « 7 » ، خوذاىبود « 8 » دبير ، واىياوار « 9 »
هامش
( 1 ) -Manockli Limli Hoshang Hataria Library( 2 ) -Modi( 3 ) - « ماذيگانى هزار داذستان » ، چاپ عكسى ، بمبئى 1901 .
( 4 ) - بارتلمه ، دادستان ؛ حقوق ساسانى ؛ زن ( ر ك فهرست اختصارات ) همچنين ر ك به كتاب حاضر فصل ششم و هفتم و مقالات پاليارو در باب همين موضوع در مجله مطالعات شرقى رمA . Pagliaro . Lanticresi nel diritto sasanidico , Riv . d . studi Orientali , XV . P . 275 sqq، چاپ متن كامل دادستان و ترجمه انگليسى آن توسط بلسارا ، بمبئى 1937 .S , J , Bulsara . The Laws of the Ancient Persians .( 5 ) -Pueanveh Azadkmsrdaan( 6 ) -Maghughan andarzbsdh( 7 ) - « مغان اندرزبذ » ، ر ك به فصل دوم كتاب حاضر .
( 8 ) -Khvadhaybh( 9 ) -VAyayavar